Góp ý vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, trong bối cảnh lĩnh vực xuất bản thời gian vừa qua có nhiều sự việc mà chúng ta băn khoăn, do đó, việc sửa đổi Luật Xuất bản lần này nhằm khắc phục những vướng mắc, bất cập trong thực tế.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, hiện nay cả nước có khoảng trên 50 nhà xuất bản nhưng quy mô và năng lực hoạt động của các nhà xuất bản này rất khác nhau.

“Có những nhà xuất bản rất xuất sắc, ví dụ Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật. Đây là Nhà xuất bản có đội ngũ biên tập viên rất hùng hậu, chuyên nghiệp và rất giỏi. Hay Nhà xuất bản Tư pháp của Bộ Tư pháp, xem xét để xuất bản các sách luật rất kỹ lưỡng. Ngược lại, có những nhà xuất bản lực lượng rất mỏng, xuất bản ra một số tác phẩm còn lỗi, sai sót. Có những Nhà xuất bản lực lượng rất ít, chuyên dịch sách nước ngoài để in bán, như vậy là vi phạm bản quyền và nếu bị kiện thì sẽ ảnh hưởng đến cả uy tín của quốc gia”, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu thực trạng ngành xuất bản hiện nay.

Trước thực trạng đó, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, việc sửa đổi Luật Xuất bản lần này phải khắc phục cho bằng được những vướng mắc, bất cập nêu trên cũng như công tác tổ chức thực hiện Luật.

Các đại biểu tham gia Phiên thảo luận. Ảnh: Hồ Long

Góp ý vào Điều 3 của dự thảo Luật quy định về vị trí, mục đích và nguyên tắc hoạt động của xuất bản, Phó Chủ tịch Quốc hội bày tỏ băn khoăn về khoản 1 Điều này quy định: “Hoạt động xuất bản thuộc lĩnh vực văn hóa tư tưởng của Đảng, Nhà nước và Nhân dân...; giữ vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái kiến tạo các giá trị, đóng góp vào tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và phát triển bền vững”.

Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, quy định như vậy gây khó hiểu, đề nghị khoản 1 Điều này cần viết lại cho rõ ràng, rành mạch, đơn giản hơn. Đồng thời, đề nghị tại khoản 4 Điều 1 bổ sung cụm từ “tuân thủ pháp luật” để quy định có tính nguyên tắc. Vì khoản 4 Điều này của dự thảo mới chỉ quy định: “Tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xuất bản có trách nhiệm tuân thủ chuẩn mực đạo đức xã hội, đạo đức nghề nghiệp” nhưng điều quan trọng nhất là tuân thủ pháp luật thì dự thảo chưa đề cập.

Liên quan đến khoản 6 Điều 4 quy định về tài liệu không kinh doanh, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, dự thảo Luật quy định các xuất bản phẩm không kinh doanh như: Tài liệu hướng dẫn phòng chống thiên tai, dịch bệnh và bảo vệ môi trường; Tài liệu giới thiệu hoạt động, kỷ yếu hội nghị, hội thảo của các cơ quan, tổ chức Việt Nam, cơ quan, tổ chức nước ngoài đang hoạt động hợp pháp tại Việt Nam; Tài liệu văn hóa, lịch sử địa phương...

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu tại Phiên thảo luận ở Tổ 4. Ảnh: Hồ Long

Cho rằng, thực chất đây cũng đều là những tài liệu kinh doanh và rất thiết thực đối với người dân, vì vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị khoản 6 Điều này cần quy định theo hướng: Tài liệu không kinh doanh theo quy định của pháp luật hoặc không kinh doanh theo quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

Về sửa đổi khoản 2 Điều 10, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị dự thảo Luật cần bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm sau đây: “nghiêm cấm các xuất bản phẩm trái với chủ trương, đường lối của Đảng, trái với chính sách, pháp luật của Nhà nước, trái với văn hóa, thuần phong mỹ tục, kích động bạo lực, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, kì thị dân tộc, tôn giáo”.

Các đại biểu tham gia Phiên thảo luận. Ảnh: Hồ Long

Liên quan điều khoản thi hành, Phó Chủ tịch Quốc hội băn khoăn về hiệu lực thi hành tại khoản 18 Điều 1 của Luật này về xuất khẩu xuất bản phẩm, có hiệu lực từ ngày 1/1/2029, trong khi đó Luật này có hiệu lực từ 1/3/2027, vì vậy, đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu, xem xét lại.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật lần này quan trọng nhất là phải khắc phục triệt để các xuất bản phẩm đi ngược lại đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, xúc phạm, bịa đặt về lãnh tụ, danh nhân văn hóa, kì thị dân tộc, tôn giáo...

“Nhà xuất bản phải có đủ tầm, đội ngũ biên tập viên phải có phẩm chất chính trị, đạo đức, có trình độ chuyên môn về lĩnh vực mình phụ trách. Ví dụ Nhà xuất bản về văn hóa thì biên tập viên phải là chuyên gia về văn hóa, Nhà xuất bản về nông nghiệp thì biên tập viên phải có trình độ về nông nghiệp... Do đó, Luật này phải thể hiện được những ý đó, nếu không thì giao cho Chính phủ quy định chi tiết”, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu quan điểm.

Thúc đẩy phát triển ngành xuất bản trong môi trường số

Phát biểu tại phiên thảo luận Tổ 4, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà cho biết, Cơ quan soạn thảo các dự án Luật trình lần này đã rất cố gắng thể hiện tinh thần chỉ đạo chung, đặc biệt là thể chế hóa các chủ trương của Đảng trên tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII, cũng như Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và các nghị quyết liên quan. Đồng thời, sửa đổi luật trên tinh thần để hoàn thiện những vấn đề cơ bản nhất trong phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền.

Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà phát biểu tại Phiên thảo luận ở Tổ 4. Ảnh: Hồ Long

“Tuy nhiên, nếu không rà soát kỹ lưỡng các quy định thì sẽ xảy ra tình trạng nhiệm vụ của chính quyền địa phương rất nặng, nhiều rủi ro; mặt khác, lại không rõ vai trò chủ thể quản trị cấp quốc gia của Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương, không bảo đảm được sự liên thông, đồng bộ, thống nhất giữa Trung ương với chính quyền cấp tỉnh, cấp xã. Do đó, đây là vấn đề cần phải tiếp tục điều chỉnh”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, chúng ta đang tư duy theo hướng tập trung để huy động và phát huy tối đa hiệu quả nguồn lực xã hội để phục vụ cho phát triển đất nước. Vì vậy, theo Phó Thủ tướng, Luật Hòa giải ở cơ sở được sửa đổi hướng đến tư duy phải phát huy tốt nhất vai trò tự quản của cộng đồng để giải quyết những mâu thuẫn và giữ gìn trật tự ngay từ cơ sở. Qua đó, góp phần thực hiện tốt quan điểm chung về đổi mới mô hình phát triển đất nước cũng quán triệt tinh thần Nghị quyết số 18-NQ/TW về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển.

Đề cập về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nêu rõ, việc sửa đổi, bổ sung lần này nhằm đáp ứng những yêu cầu trong thực tiễn, thay đổi hoàn toàn tư duy quản trị, góp phần thúc đẩy phát triển ngành xuất bản trong môi trường số. Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu các nội dung sửa đổi liên quan đến vai trò, vị trí của ngành xuất bản, những hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động xuất bản để bảo đảm quy định hợp lý, vừa quản lý nhưng cũng vừa kiến tạo để phát triển.  

Các đại biểu tham gia Phiên thảo luận. Ảnh: Hồ Long

Đối với dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Phó Thủ tướng cho biết, hòa giải ở cơ sở là một thiết chế tự quản cộng đồng. Hơn lúc nào hết, khi chúng ta phát huy dân chủ ở cơ sở, xây dựng quản trị địa phương thì vai trò tự quản ở cộng đồng là một yếu tố vô cùng quan trọng và cơ bản. Do đó, Phó Thủ tướng cho biết, Chính phủ sẽ tiếp thu, điều chỉnh, bổ sung dựa trên ý kiến đại biểu Quốc hội về làm rõ hơn phạm vi, tiêu chuẩn, thẩm quyền, điều kiện hòa giải ở cơ sở trong dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) để phát huy đúng vai trò tự quản.

Liên quan đến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, đã phân cấp phân quyền thì cũng phải rành mạch về thẩm quyền. Hiện nay, quan trọng nhất là thúc đẩy quản trị thật tốt dựa trên dữ liệu số.

Vì vậy, Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện nguyên tắc này trong dự thảo Luật; xây dựng thị trường lao động hiện đại, linh hoạt, hiệu quả và cân bằng. Đồng thời, làm rõ hơn về cơ chế, phương thức phối hợp, quản trị, bảo đảm sự thống nhất giữa Trung ương với chính quyền địa phương và ứng dụng khoa học công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) trong bối cảnh giai đoạn phát triển mới.

Bích Ngọc
(nguồn: Cổng thông tin điện tử Quốc hội)